استاد ریاحی راد
اطلاعاتی راجع به گچبری
استاد ریاحی راد
اطلاعاتی راجع به گچبری

گچ به عنوان قدیمی ترین عضو سازنده در ساختمان و تزیینات درونی و بیرونی بنا مورد اهمیت قرار داشته به طوریکه امروزه هم از این قضیه مستثنی نمی باشد. با پیدایش تمدن و ساختن سرپناه هایی از جنس گچ، این ماده به عنوان ملات در بین آجر و همچنین به عنوان روکش های نهایی سطوح دیوار و سقف مورد استفاده قرار می گرفته است. از گچ در قدیمی ترین بناهای دنیا از جمله اهرام ثلاثه مصر که به 4500سال پیش باز می گردد استفاده شده است. در هزاره اول قبل از میلاد در شهر "دورانباش" و در معبد شاهان ایلامی در بنای چغازنبیل و در هفت تپه خوزستان، استفاده از ملات گچ باعث استقرار قوس های بیضی شکل شده است. کاربرد گچ در پوشش قوس کانال هایی در قسمتی از بناهای تخت جمشید از دوره هخامنشیان دیده می شود. قدیمی ترین تزیینات گچ کاری مربوط به دوره اشکانیان بوده و البته در دوره ساسانیان هم به شیوه پارتی (تزیینی-اوایل به عنوان روکش کار) وجود داشته است،(ملات گچ در این دوره در اسکلت سازی بناها و همچنین نماسازی گچی به شکل گل های روزاس کاربرد فراوانی داشته است). در زمان اشکانیان از گچ به عنوان نمای کار استفاده می شده است زیرا استفاده از این ماده حالتی سنتی به کار می بخشیده است. در دوره ساسانیان استفاده از گچ برای تزیینات به شیوه قطاربندی بوده است،( مانند کاخ سروستان). اوج این هنر به دوره ایلخانی باز می گردد که در واقع می توان از این دوره به عنوان اوج هنر تزیینات گچ بری یاد کرد.(نگارنده) محدوده تحقیقات از شروع حکومت ایلخانی بود و تا حدود سال663 و 756ق ( اقبال آشتیانیو دیگران672:1389 )حکومت های محلی آن ها تا روی کار آمدن تیموریان است. اما مهم ترین حکومت هادست نشانده جلايريان در عراق (737-814ق) مظفریان در یزد و کرمان و کردستان (713-795ق) آل اینجور در فارس(703- 758ق) سربداران در خراسان (737-782ق) و ملوک کرت در هرات(643-784) هستند. (لين پل و دیگران1363: 449 .442 ) قرون هفتم تا نهم هجری از دورهای مهم هنر است که بسیاری از هنر ها از دوران ما قبل خصوصا سلجوقیان و خوارزمشاهیان تحولات و پیشرفت چشمگیر داشته است . هنر این دوره را می توان در حقیقت تلفینی از هنر دوره های قبل ایران و برخی نقوش هنر شرق دور دانست (شراتو وگروبر1376 :3) و هنرمندان با بهره گیری ازاین تاثیرات آثار را خلق نموده اند که مرور به سبکی مستقل تبدیل شده. گچ بری از جمله هنر هایی است که بسیار مورد علاقه هنرمندان ایرانی بوده است. و به کمک این ماده شکل پذیر بدون هیچ محدودیتی آنچه را در ذهن خود داشته اند به تصویر بکشند و آثار بسیار زیبا از خود به جا بگذارند و این هنرها در دوره ایلخانی در گستره جغرافیایی وسیعی به عنوان عنصری تزئینی و کاربردی در معماری به کار رفته است. اما محققین تاریخ هنرو باستان شناسان به طور شایسته به آن نپرداخته ودر نوشته ها و گزارش ها ی خود به معرفی از این هنردر کنار آثار معماری بسنده کرده اند. استفاده از گچ در ساختمان پیشینه ای بسیار کهن دارد. فردوسی در شاهنامه استفاده از گچ مربوط به دوران جمشید می داند. گرچه این دوره در تعاریف تاریخی، اسطوره ای تلقی می شود، ولی این ادعا نشان از قدمت بسیار آن در عرصه معماری و ساختمان سازی دارد. در تاریخ مدون ایران، آثار گچبری و گچکاری مربوط به دوهزار و پانصد سال پیش (عهد هخامنشی) است.(احمد حامی)